Trong nghề khảm trai truyền thống, người thợ lành nghề không bao giờ vội đo kích thước của mảnh vỏ ốc hay vỏ xà cừ. Điều đầu tiên luôn là đưa mảnh trai ra dưới ánh sáng tự nhiên, nghiêng theo các góc độ để cảm nhận chiều sâu màu sắc.
Xà cừ tự nhiên chất lượng cao sẽ tỏa ra ánh ngũ sắc nhiều tầng: từ hồng phấn, tím biếc đến xanh ngọc bích. Những mảnh trai chỉ có màu trắng đục thường thiếu đi sức sống và không thể phản chiếu ánh sáng ấm áp qua thời gian.
Từng nét hoa sen, cánh bướm hay họa tiết chữ cổ được nghệ nhân vẽ bằng mực tàu siêu mảnh lên bề mặt vỏ trai. Sau đó, lưỡi cưa chỉ bằng sợi tóc được xỏ qua lỗ khoan li ti để lượn theo từng đường nét cong tinh xảo.
